Παιδοπνευμονολόγος στην Αθήνα | Ελπινίκη Καρτσιούνη

Τα εισπνεόμενα φάρμακα αποτελούν βασικό μέρος της θεραπείας πολλών αναπνευστικών παθήσεων στην παιδική ηλικία, όπως το άσθμα, η βρογχίτιδα και η κυστική ίνωση. Ωστόσο, στην καθημερινή πράξη παρατηρούνται συχνά λάθη κατά τη χρήση τους, τα οποία μπορεί να οδηγήσουν σε ανεπαρκή χορήγηση του φαρμάκου στους πνεύμονες και κατά συνέπεια, σε δυσκολότερο έλεγχο των συμπτωμάτων, συχνότερες παροξύνσεις και μειωμένη αποτελεσματικότητα της θεραπείας. Η σωστή τεχνική χορήγησης, η ορθή χρήση της συσκευής και η κατάλληλη εκπαίδευση των γονέων και των παιδιών παίζουν καθοριστικό ρόλο στον έλεγχο της νόσου και στη βελτίωση της καθημερινότητας των παιδιών με άσθμα. Στο άρθρο που ακολουθεί παρουσιάζονται τα συχνότερα λάθη κατά τη χρήση εισπνεόμενων φαρμάκων στα παιδιά με άσθμα και η σημασία της σωστής εκπαίδευσης για την αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση της νόσου.

Γιατί είναι τόσο σημαντική η σωστή χρήση των εισπνεόμενων φαρμάκων;

Τα εισπνεόμενα φάρμακα αποτελούν τη βασική θεραπεία για τα περισσότερα παιδιά με άσθμα, καθώς έχουν σχεδιαστεί ώστε να μεταφέρουν το φάρμακο απευθείας στους αεραγωγούς, δηλαδή στο σημείο όπου υπάρχει η φλεγμονή και η βρογχική απόφραξη. Με αυτόν τον τρόπο επιτυγχάνεται πιο στοχευμένη δράση, ταχύτερο θεραπευτικό αποτέλεσμα και μικρότερη συνολική έκθεση του οργανισμού στο φάρμακο συγκριτικά με άλλες μορφές χορήγησης.

Ωστόσο, η αποτελεσματικότητα της θεραπείας δεν εξαρτάται μόνο από το ποιο φάρμακο λαμβάνει το παιδί, αλλά και από το αν η συσκευή χρησιμοποιείται σωστά. Για να φτάσει επαρκής ποσότητα φαρμάκου βαθιά στους πνεύμονες, απαιτείται σωστή τεχνική εισπνοής και κατάλληλη χρήση της συσκευής. Ακόμη και μικρά λάθη κατά τη χορήγηση μπορούν να μειώσουν σημαντικά την ποσότητα του φαρμάκου που τελικά καταλήγει στους αεραγωγούς. Στην πράξη, η λανθασμένη χρήση εισπνεόμενων φαρμάκων στα παιδιά με άσθμα μπορεί να οδηγήσει σε:

• συχνότερο βήχα, συριγμό ή δύσπνοια
• νυχτερινές αφυπνίσεις λόγω συμπτωμάτων άσθματος
• ανεπαρκή έλεγχο του άσθματος
• αυξημένη ανάγκη για ανακουφιστικά βρογχοδιασταλτικά φάρμακα
• συχνότερες παροξύνσεις άσθματος
• μειωμένη αντοχή στην άσκηση και στις καθημερινές δραστηριότητες
• περιορισμό της συμμετοχής του παιδιού σε παιχνίδι ή αθλητικές δραστηριότητες
• και σε ορισμένες περιπτώσεις, ανάγκη για επείγουσα ιατρική αντιμετώπιση ή νοσηλεία.

Συχνά λάθη κατά τη χρήση εισπνεόμενων φαρμάκων στα παιδιά με άσθμα

1. Μη σωστός συγχρονισμός εισπνοής και ενεργοποίησης της συσκευής

Ένα από τα συχνότερα λάθη κατά τη χρήση εισπνεόμενων φαρμάκων στα παιδιά με άσθμα αφορά τη λανθασμένη χρήση των συσκευών σταθερής δόσης υπό πίεση. Οι συγκεκριμένες συσκευές απαιτούν σωστό συντονισμό μεταξύ της ενεργοποίησης του φαρμάκου και της εισπνοής του παιδιού, ώστε το φάρμακο να μεταφερθεί αποτελεσματικά στους αεραγωγούς.

Στην πράξη, πολλά παιδιά και ιδιαίτερα μικρής ηλικίας, δυσκολεύονται να συγχρονίσουν σωστά αυτές τις κινήσεις. Όταν η ενεργοποίηση της συσκευής γίνει πριν ή μετά την εισπνοή, σημαντικό μέρος του φαρμάκου εναποτίθεται στο στόμα ή στον φάρυγγα αντί να φτάσει στους πνεύμονες, γεγονός που μπορεί να μειώσει την αποτελεσματικότητα της θεραπείας.

2. Παράλειψη χρήσης αεροθαλάμου

Η παράλειψη χρήσης αεροθαλάμου αποτελεί ένα από τα συχνότερα λάθη κατά τη χορήγηση εισπνεόμενων φαρμάκων στα παιδιά με άσθμα, ιδιαίτερα στις μικρότερες ηλικίες. Ο αεροθάλαμος είναι μια ειδική συσκευή που προσαρμόζεται στη συσκευή εισπνοής pMDI και διευκολύνει σημαντικά στη:

• σωστή μεταφορά του φαρμάκου στους πνεύμονες,
• μείωση της εναπόθεσης του φαρμάκου στο στόμα,
• διευκόλυνση της αναπνευστικής προσπάθειας του παιδιού.

Ιδιαίτερα σε βρέφη και μικρά παιδιά, η χρήση αεροθαλάμου με κατάλληλη μάσκα θεωρείται βασικό μέρος της σωστής τεχνικής χορήγησης. Χωρίς την χρήση αεροθαλάμου ακόμη και όταν η συσκευή φαίνεται να χρησιμοποιείται σωστά, σημαντικό ποσοστό του φαρμάκου ενδέχεται να μην φτάνει επαρκώς στους πνεύμονες, με αποτέλεσμα μειωμένη αποτελεσματικότητα της θεραπείας και δυσκολότερο έλεγχο του άσθματος.

3. Χορήγηση του φαρμάκου ενώ το παιδί κλαίει

Η χορήγηση εισπνεόμενων φαρμάκων ενώ το παιδί κλαίει αποτελεί ένα συχνό λάθος στις μικρές ηλικίες. Παρότι πολλοί γονείς θεωρούν ότι το παιδί «παίρνει το φάρμακο» επειδή αναπνέει έντονα όταν κλαίει, στην πραγματικότητα το κλάμα επηρεάζει αρνητικά τη σωστή μεταφορά του φαρμάκου στους πνεύμονες. Αυτό συμβαίνει διότι κατά την διάρκεια του κλάματος η αναπνοή γίνεται γρήγορη, ακανόνιστη και πιο επιφανειακή, ενώ συχνά μεγάλο μέρος του φαρμάκου παραμένει στη μάσκα, στο στόμα ή στον ανώτερο αεραγωγό αντί να φτάσει βαθύτερα στους βρόγχους. Για τον λόγο αυτό, όταν είναι εφικτό, συνιστάται να προηγείται καθησυχασμός και ηρεμία του παιδιού πριν από τη χορήγηση του φαρμάκου.

4. Χορήγηση του φαρμάκου ενώ το παιδί κοιμάται

Ορισμένοι γονείς, ιδιαίτερα όταν το παιδί είναι πολύ μικρό ή δυσκολεύεται να συνεργαστεί, θεωρούν ότι είναι ευκολότερο να χορηγούν το εισπνεόμενο φάρμακο όταν το παιδί κοιμάται. Παρότι φαίνεται πιο εύκολο στην πράξη, δεν θεωρείται η ιδανική μέθοδος χορήγησης στα παιδιά με άσθμα. Αυτό συμβαίνει διότι κατά την διάρκεια του ύπνου η αναπνοή είναι συνήθως πιο επιφανειακή και η εισπνοή λιγότερο αποτελεσματική για τη σωστή μεταφορά του φαρμάκου βαθιά στους αεραγωγούς. Επιπλέον, η μάσκα του αεροθαλάμου μπορεί να μην εφαρμόζει σωστά στο πρόσωπο του παιδιού κατά τη διάρκεια του ύπνου, με αποτέλεσμα την διαρροή του φαρμάκου και κατά συνέπεια την μειωμένη χορήγηση στους πνεύμονες.

5. Μη ανακίνηση της συσκευής πριν από τη χρήση

Η παράλειψη ανακίνησης της συσκευής πριν από τη χορήγηση του φαρμάκου είναι ένα συχνό αλλά συχνά υποτιμημένο λάθος κατά τη χρήση συσκευών εισπνοής τύπου pMDI (pressurised metered-dose inhalers). Στις περισσότερες από αυτές τις συσκευές, το φάρμακο βρίσκεται σε μορφή εναιωρήματος μέσα στο δοχείο και χρειάζεται καλή ανακίνηση πριν από κάθε χρήση, ώστε να επιτευχθεί ομοιόμορφη κατανομή του φαρμάκου.

Όταν η συσκευή δεν ανακινείται σωστά, η ποσότητα του φαρμάκου που απελευθερώνεται μπορεί να μην είναι σταθερή. Αυτό σημαίνει ότι το παιδί ενδέχεται να λάβει μικρότερη ή σε ορισμένες περιπτώσεις, μεγαλύτερη δόση από την προβλεπόμενη, γεγονός που μπορεί να επηρεάσει τόσο την αποτελεσματικότητα όσο και τη συνοχή της θεραπείας.

6. Λανθασμένη αναπνευστική τεχνική

Η σωστή τεχνική εισπνοής αποτελεί βασική προϋπόθεση για την αποτελεσματική χορήγηση των εισπνεόμενων φαρμάκων στα παιδιά με άσθμα. Ωστόσο, η απαιτούμενη αναπνευστική προσπάθεια διαφέρει σημαντικά ανάλογα με τον τύπο της συσκευής, γεγονός που συχνά προκαλεί σύγχυση σε παιδιά και γονείς.

Οι συσκευές pMDI απαιτούν αργή και βαθιά εισπνοή, ώστε το φάρμακο να προλάβει να μεταφερθεί στους αεραγωγούς μετά την ενεργοποίηση της συσκευής. Αντίθετα, οι συσκευές ξηράς σκόνης (Dry Powder Inhalers – DPI) ενεργοποιούνται από την ίδια την εισπνοή του ασθενούς και απαιτούν πιο γρήγορη, δυνατή και βαθιά αναπνευστική προσπάθεια, ώστε η σκόνη να διασπαστεί σωστά και να φτάσει στους πνεύμονες.

Στην καθημερινή πράξη, πολλά παιδιά με άσθμα εφαρμόζουν λανθασμένο τύπο αναπνοής για τη συσκευή που χρησιμοποιούν. Για παράδειγμα, μπορεί να εισπνέουν πολύ αργά σε μια συσκευή DPI ή υπερβολικά γρήγορα σε μια συσκευή pMDI, με αποτέλεσμα σημαντικό μέρος του φαρμάκου να μην φτάνει αποτελεσματικά στους αεραγωγούς.

7. Χορήγηση πολλαπλών δόσεων χωρίς σωστή τεχνική

Ένα ακόμη συχνό λάθος στα παιδιά με άσθμα είναι η χορήγηση πολλαπλών διαδοχικών εισπνοών χωρίς να ακολουθείται σωστά η προτεινόμενη τεχνική μεταξύ των δόσεων. Συχνά, από βιασύνη ή άγχος, οι γονείς ενεργοποιούν επανειλημμένα τη συσκευή χωρίς να δίνεται στο παιδί ο απαραίτητος χρόνος για σωστή εισπνοή.

Στις συσκευές pMDI με αεροθάλαμο, κάθε δόση θα πρέπει ιδανικά να χορηγείται ξεχωριστά ώστε το παιδί να προλαβαίνει να πραγματοποιήσει τις απαραίτητες αναπνοές πριν χορηγηθεί η επόμενη εισπνοή. Όταν πολλές δόσεις απελευθερώνονται ταυτόχρονα ή πολύ γρήγορα η μία μετά την άλλη, σημαντικό μέρος του φαρμάκου μπορεί να παραμείνει στον αεροθάλαμο ή να εναποτεθεί στα τοιχώματά του αντί να φτάσει αποτελεσματικά στους πνεύμονες. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε μειωμένη χορήγηση του φαρμάκου στους αεραγωγούς και τελικά, σε χαμηλότερη αποτελεσματικότητα της θεραπείας. Για τον λόγο αυτό, είναι σημαντικό κάθε εισπνοή να γίνεται σωστά, με ήρεμη και επαρκή αναπνοή, ακολουθώντας τις οδηγίες του παιδοπνευμονολόγου σχετικά με τον τρόπο και το χρονικό διάστημα μεταξύ των δόσεων.

8. Παράλειψη καθαρισμού της συσκευής ή του αεροθαλάμου

Η σωστή συντήρηση των συσκευών εισπνοής και ιδιαίτερα των αεροθαλάμων αποτελεί σημαντικό μέρος της αποτελεσματικής θεραπείας στα παιδιά με άσθμα. Παρότι συχνά παραλείπεται, η ανεπαρκής φροντίδα της συσκευής μπορεί να επηρεάσει τη σωστή χορήγηση του φαρμάκου.

Με την πάροδο του χρόνου μπορεί να συσσωρευτούν υπολείμματα φαρμάκου στα τοιχώματα της συσκευής ή του αεροθαλάμου, γεγονός που επηρεάζει τη λειτουργία τους. Επιπλέον, στους πλαστικούς αεροθαλάμους μπορεί να αναπτυχθεί ηλεκτροστατικό φορτίο, το οποίο ευνοεί την προσκόλληση των σωματιδίων του φαρμάκου στα τοιχώματα της συσκευής αντί τη μεταφορά τους στους πνεύμονες. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε μικρότερη χορηγούμενη δόση και μειωμένη αποτελεσματικότητα της θεραπείας.

Η σωστή φροντίδα περιλαμβάνει τακτικό καθαρισμό σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις συνιστάται ο αεροθάλαμος να αφήνεται να στεγνώνει φυσικά χωρίς σκούπισμα, ώστε να περιορίζεται το στατικό ηλεκτρικό φορτίο.

9. Παράλειψη δόσεων ή ακανόνιστη χρήση της θεραπείας

Στα παιδιά με άσθμα, ιδιαίτερα όταν τα συμπτώματα βελτιώνονται, αρκετοί γονείς διακόπτουν ή ξεχνούν τη θεραπεία. Η ακανόνιστη χρήση των εισπνεόμενων κορτικοστεροειδών μπορεί να οδηγήσει σε:

• υποτροπή των συμπτωμάτων
• αυξημένη φλεγμονή των αεραγωγών
• και μεγαλύτερο κίνδυνο παροξύνσεων

Το γεγονός ότι το παιδί αισθάνεται καλά δεν σημαίνει πάντα ότι η φλεγμονή έχει υποχωρήσει πλήρως.

Πώς μπορούν να μειωθούν τα λάθη στα παιδιά με άσθμα;

Η αποφυγή των λαθών απαιτεί συνεργασία μεταξύ παιδοπνευμονολόγου, γονέων και παιδιού. Ορισμένα σημαντικά μέτρα περιλαμβάνουν:

• επιλογή κατάλληλης συσκευής ανάλογα με την ηλικία του παιδιού
• σωστή πρακτική εκπαίδευση
• τακτικό έλεγχο της τεχνικής σε κάθε επίσκεψη
• απλές και σαφείς οδηγίες
• χρήση αεροθαλάμου όπου ενδείκνυται
• ενίσχυση της συμμόρφωσης στη θεραπεία.

Η επανεκτίμηση της τεχνικής πρέπει να αποτελεί σταθερό μέρος της παρακολούθησης των παιδιών με άσθμα, ακόμη κι όταν η θεραπεία φαίνεται να λειτουργεί καλά.

Παιδοπνευμονολόγος στην Αθήνα | Δρ. Ελπινίκη Καρτσιούνη

Η Δρ. Ελπινίκη Καρτσιούνη είναι Παιδίατρος – Παιδοπνευμονολόγος στην Αθήνα, με εξειδίκευση στη διάγνωση και αντιμετώπιση παθήσεων του αναπνευστικού συστήματος στα παιδιά, όπως το βρογχικό άσθμα, οι υποτροπιάζουσες λοιμώξεις, οι αλλεργίες και οι διαταραχές της αναπνοής στον ύπνο. Διαθέτει ιδιαίτερη εμπειρία στην εκπαίδευση παιδιών και γονέων σχετικά με τη σωστή χρήση εισπνεόμενων φαρμάκων και τη μακροχρόνια παρακολούθηση παιδιών με άσθμα, με στόχο τη βελτίωση του ελέγχου της νόσου και της ποιότητας ζωής των μικρών ασθενών.

Πότε να απευθυνθείτε σε παιδοπνευμονολόγο;

Εάν το παιδί σας εμφανίζει συχνό βήχα, συριγμό, δύσπνοια, συμπτώματα κατά την διάρκεια της νύχτας ή δυσκολία στον έλεγχο του άσθματος παρά τη θεραπεία, είναι σημαντικό να αξιολογηθεί από εξειδικευμένο παιδοπνευμονολόγο. Συχνά, η ανεπαρκής ανταπόκριση στη θεραπεία σχετίζεται όχι μόνο με τη βαρύτητα της νόσου αλλά και με λάθη στη χρήση χρήση εισπνεόμενων φαρμάκων στα παιδιά.

Επικοινωνήστε με το ιατρείο μας και προγραμματίστε μία ολοκληρωμένη παιδοπνευμονολογική αξιολόγηση για το παιδί σας. Η σωστή διάγνωση, η εξατομικευμένη καθοδήγηση και η εκπαίδευση στη σωστή χρήση των εισπνεόμενων φαρμάκων μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στον καλύτερο έλεγχο του άσθματος, στη μείωση των παροξύνσεων και στη βελτίωση της καθημερινότητας και της ποιότητας ζωής του παιδιού σας.