Βήχας στα παιδιά: Πότε χρειάζεται διερεύνηση από παιδοπνευμονολόγο;

Ο βήχας αποτελεί ένα από τα συχνότερα συμπτώματα στην παιδική ηλικία και συνήθως εμφανίζεται στο πλαίσιο μιας απλής λοίμωξης του αναπνευστικού. Όταν όμως επιμένει, επανεμφανίζεται συχνά ή συνοδεύεται από συριγμό, δύσπνοια, εκκρίσεις ή μειωμένη αντοχή στην άσκηση, τότε χρειάζεται παιδιατρική εκτίμηση. Στο άρθρο που ακολουθεί παρουσιάζονται οι κυριότεροι τύποι βήχα στα παιδιά, οι λόγοι για τους οποίους ο βήχας μπορεί να επιμένει μετά από μια ίωση, το πότε θεωρείται χρόνιος και τα συμπτώματα που καθιστούν απαραίτητη την εξέταση από παιδίατρο ή παιδοπνευμονολόγο.

Πότε θεωρούμε ότι ο βήχας του παιδιού είναι χρόνιος;

Στην παιδική ηλικία, ως χρόνιος βήχας ορίζεται ο καθημερινός βήχας που επιμένει για περισσότερο από τέσσερις εβδομάδες. Το χρονικό αυτό όριο χρησιμοποιείται στις σύγχρονες παιδοπνευμονολογικές κατευθυντήριες οδηγίες, καθώς οι περισσότερες απλές ιογενείς λοιμώξεις του αναπνευστικού υποχωρούν μέσα σε μικρότερο χρονικό διάστημα. Επίσης, είναι σημαντικό να διαχωρίζεται ο πραγματικά συνεχόμενος χρόνιος βήχας από τις διαδοχικές λοιμώξεις του αναπνευστικού. Τα μικρά παιδιά, ιδιαίτερα όταν πηγαίνουν σε παιδικό σταθμό ή σχολείο, μπορεί να εμφανίζουν αρκετές ιώσεις μέσα στο ίδιο έτος. Έτσι, ένας βήχας μπορεί να βελτιώνεται και λίγο αργότερα να εμφανίζεται ξανά λόγω μιας νέας λοίμωξης. Στον πραγματικό χρόνιο βήχα, το σύμπτωμα συνήθως δεν υποχωρεί πλήρως ανάμεσα στα επεισόδια.

Γιατί ο βήχας μπορεί να επιμένει μετά από μια ίωση;

Μετά από μια λοίμωξη του αναπνευστικού, ο βήχας μπορεί να επιμείνει για αρκετές ημέρες ή ακόμη και εβδομάδες, παρότι ο πυρετός, η καταρροή και η γενική αδιαθεσία έχουν ήδη υποχωρήσει. Αυτό συμβαίνει επειδή οι αεραγωγοί μπορεί να παραμένουν προσωρινά ερεθισμένοι και περισσότερο ευαίσθητοι σε παράγοντες όπως είναι ο ψυχρός αέρας, η σωματική άσκηση, ο καπνός και οι έντονες οσμές. Ο μεταλοιμώδης βήχας είναι συνήθως ξηρός και παρουσιάζει σταδιακή βελτίωση, χωρίς να συνοδεύεται από επιδείνωση της γενικής κατάστασης του παιδιού. Όταν όμως, επιμένει περισσότερο από τέσσερις εβδομάδες, γίνεται εντονότερος ή συνοδεύεται από νέα συμπτώματα, δεν πρέπει να αποδίδεται αυτόματα σε μια προηγούμενη ίωση.

Βήχας στα παιδιά | Διαφορετικοί τύποι 

Ο βήχας στα παιδιά μπορεί να διακριθεί με βάση τη διάρκειά του, τον ήχο του, την παρουσία εκκρίσεων και τα συμπτώματα που τον συνοδεύουν. Οι κυριότεροι τύποι είναι:

1. Οξύς βήχας. Οξύς θεωρείται ο βήχας που έχει εμφανιστεί πρόσφατα και διαρκεί λιγότερο από τέσσερις εβδομάδες. Στις περισσότερες περιπτώσεις οφείλεται σε ιογενή λοίμωξη του ανώτερου αναπνευστικού όπως είναι το κοινό κρυολόγημα. Μπορεί επίσης να εμφανιστεί σε περιπτώσεις λοίμωξης του κατώτερου αναπνευστικού, όπως είναι η βρογχιολίτιδα ή η πνευμονία, καθώς και σε αλλεργική ρινίτιδα.
2. Χρόνιος βήχας. Ως χρόνιος βήχας, ορίζεται ο καθημερινός βήχας που διαρκεί περισσότερο από τέσσερις εβδομάδες. Σε αυτή την περίπτωση απαιτείται παιδοπνευμονολογική εξέταση ώστε να διερευνηθεί η αιτία και να επιλεγεί η κατάλληλη θεραπεία. Ο χρόνιος βήχας μπορεί να σχετίζεται με άσθμα, παρατεταμένη βακτηριακή βρογχίτιδα, κοκκύτη, εισρόφηση ξένου σώματος, χρόνιες λοιμώξεις ή  σπανιότερα με συγγενείς ανωμαλίες των αεραγωγών όπως είναι η τραχειομαλακία. Σε ορισμένα παιδιά, κυρίως κατά την διάρκεια του πρώτου χρόνου σε βρεφονηπιακό σταθμό, οι διαδοχικές ιογενείς λοιμώξεις μπορεί να δίνουν την εντύπωση συνεχόμενου βήχα καθώς το παιδί αρρωσταίνει ξανά πριν υποχωρήσουν πλήρως τα συμπτώματα της προηγούμενης λοίμωξης.
3. Ξηρός βήχας. Ο ξηρός βήχας δεν συνοδεύεται από εκκρίσεις και συχνά περιγράφεται ως ερεθιστικός ή επίμονος. Μπορεί να εμφανιστεί κατά τη διάρκεια ή μετά από μια ιογενή λοίμωξη, λόγω ερεθισμού των αεραγωγών, αλλά και σε παιδιά με βρογχική υπεραντιδραστικότητα ή άσθμα. Όταν επιδεινώνεται τη νύχτα, μετά από άσκηση, έντονο γέλιο, κλάμα ή έκθεση σε ψυχρό αέρα, χρειάζεται να διερευνηθεί η πιθανότητα άσθματος. Ωστόσο, ο ξηρός βήχας από μόνος του δεν αρκεί για να τεθεί η διάγνωση. Απαιτείται αξιολόγηση του ιστορικού, των συνοδών συμπτωμάτων και όπου είναι εφικτό, της αναπνευστικής λειτουργίας με σπιρομέτρηση.
4. Υγρός ή παραγωγικός βήχας. Ο υγρός βήχας ακούγεται σαν να υπάρχουν εκκρίσεις μέσα στους αεραγωγούς. Στα μεγαλύτερα παιδιά μπορεί να συνοδεύεται από απόχρεμψη, ενώ τα μικρότερα παιδιά συνήθως καταπίνουν τις εκκρίσεις και δεν αποβάλλουν εμφανή πτύελα. Για τον λόγο αυτό στην παιδική ηλικία ο όρος «υγρός βήχας» είναι συχνά ακριβέστερος από τον όρο «παραγωγικός». Μπορεί να εμφανιστεί κατά τη διάρκεια ή μετά από μια λοίμωξη του αναπνευστικού και συχνά επιδεινώνεται όταν το παιδί ξαπλώνει λόγω της μετακίνησης και συσσώρευσης των εκκρίσεων. Όταν όμως, ο υγρός βήχας είναι καθημερινός και επιμένει περισσότερο από τέσσερις εβδομάδες, χρειάζεται διερεύνηση για καταστάσεις όπως η παρατεταμένη βακτηριακή βρογχίτιδα, οι βρογχεκτασίες ή άλλες παθήσεις που δυσκολεύουν την απομάκρυνση των εκκρίσεων από τους αεραγωγούς.
5. Υλακώδης βήχας. Ο υλακώδης βήχας έχει χαρακτηριστικό τραχύ ήχο που θυμίζει γάβγισμα σκύλου. Εμφανίζεται συχνά απότομα κατά τη διάρκεια της νύχτας και μπορεί να ξυπνήσει το παιδί από τον ύπνο. Συνδέεται συνήθως με οξεία ιογενή λαρυγγίτιδα, κατά την οποία η φλεγμονή και το οίδημα προκαλούν στένωση στην περιοχή του λάρυγγα. Συχνά συνοδεύεται από βράγχος φωνής και εισπνευστικό συριγμό, δηλαδή έναν τραχύ ήχο που ακούγεται όταν το παιδί εισπνέει. Ο υλακώδης βήχας εμφανίζεται συχνότερα σε μικρά παιδιά επειδή οι αεραγωγοί τους έχουν μικρότερη διάμετρο και ακόμη και ένα μικρό οίδημα μπορεί να δυσκολέψει σημαντικά τη δίοδο του αέρα. Άμεση παιδιατρική εξέταση απαιτείται όταν ο εισπνευστικός συριγμός ακούγεται ακόμη και ενώ το παιδί είναι ήρεμο ή συνοδεύεται από δυσκολία στην αναπνοή, εισολκές στο θώρακα, έντονη σιελόρροια ή δυσκολία στην κατάποση.
6. Παροξυσμικός βήχας. Ο παροξυσμικός βήχας εμφανίζεται απότομα με έντονες και επαναλαμβανόμενες κρίσεις. Χαρακτηρίζεται από πολλές διαδοχικές βηχικές ώσεις, οι οποίες μπορεί να ακολουθούνται από βαθιά και θορυβώδη εισπνοή. Τα επεισόδια μπορεί να προκαλέσουν εμετό, έντονη εξάντληση ή δυσκολία στην αναπνοή. Η μορφή αυτή του βήχα μπορεί να θέσει την υποψία για κοκκύτη, ιδιαίτερα όταν το παιδί δεν έχει ολοκληρώσει τον εμβολιασμό του ή έχει έρθει σε επαφή με επιβεβαιωμένο κρούσμα. Στα βρέφη, ο κοκκύτης δεν εμφανίζεται πάντοτε με τον χαρακτηριστικό εισπνευστικό ήχο. Μπορεί να εκδηλωθεί με άπνοιες, κυάνωση, δυσκολία στη σίτιση ή μειωμένη πρόσληψη τροφής. Σε αυτές τις περιπτώσεις απαιτείται άμεση παιδιατρική εξέταση.
7. Βήχας με εκπνευστικό συριγμό. Ο εκπνευστικός συριγμός είναι ένας οξύς, μουσικός ήχος που ακούγεται κυρίως κατά την εκπνοή και οφείλεται σε στένωση των κατώτερων αεραγωγών. Μπορεί να εμφανιστεί σε παθήσεις όπως η βρογχιολίτιδα και το βρογχικό άσθμα. Στο άσθμα, ο βήχας και ο συριγμός μπορεί να επιδεινώνονται κατά τη σωματική άσκηση, το έντονο γέλιο ή κλάμα, την έκθεση σε αλλεργιογόνα, καθώς και κατά τις βραδινές ή πρώτες πρωινές ώρες. Συχνά συνοδεύονται από δύσπνοια, αίσθημα πίεσης στο στήθος ή μειωμένη αντοχή στο παιχνίδι και την άσκηση. Στα βρέφη, ο συριγμός που συνοδεύεται από ταχύπνοια, δυσκολία στη σίτιση, ανησυχία ή εισολκές στο θώρακα μπορεί να σχετίζεται με βρογχιολίτιδα, η οποία προκαλείται συχνά από τον αναπνευστικό συγκυτιακό ιό (RSV). Ωστόσο, επειδή ο συριγμός μπορεί να οφείλεται σε διαφορετικά αίτια, ανάλογα με την ηλικία του παιδιού και τα συνοδά συμπτώματα, χρειάζεται παιδιατρική εκτίμηση με βάση τη συνολική κλινική εικόνα.
8. Αιφνίδιος βήχας μετά από επεισόδιο πνιγμονής. Ο βήχας που ξεκινά απότομα κατά τη διάρκεια του φαγητού ή ενώ το παιδί παίζει με ένα μικρό αντικείμενο μπορεί να υποδηλώνει εισρόφηση ξένου σώματος στους αεραγωγούς. Όταν το παιδί αναπνέει, μπορεί να μιλήσει ή να κλάψει και βήχει αποτελεσματικά, πρέπει να ενθαρρύνεται να συνεχίσει τον βήχα. Δεν συνιστώνται τυφλές προσπάθειες αφαίρεσης του αντικειμένου από το στόμα, καθώς μπορεί να το ωθήσουν βαθύτερα στους αεραγωγούς. Ακόμη και αν το επεισόδιο υποχωρήσει, χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση, επειδή το ξένο σώμα μπορεί να παραμείνει σε κάποιον βρόγχο και να προκαλέσει επίμονο βήχα, μονόπλευρο συριγμό ή επαναλαμβανόμενες λοιμώξεις του αναπνευστικού. Εάν το παιδί δεν μπορεί να αναπνεύσει, να μιλήσει, να κλάψει ή να βήξει αποτελεσματικά, πρόκειται για επείγουσα κατάσταση. Απαιτείται άμεση εφαρμογή των κατάλληλων χειρισμών αντιμετώπισης πνιγμονής, ανάλογα με την ηλικία του παιδιού, και κλήση επείγουσας ιατρικής βοήθειας.

Βήχας στα παιδιά | Παιδοπνευμονολόγος στην Αθήνα – Ελπινίκη Καρτσιούνη

Η Παιδοπνευμονολόγος στην Αθήνα, Ελπινίκη Καρτσιούνη, διαθέτει πλούσια εμπειρία και εξειδίκευση στη διάγνωση και παρακολούθηση του χρόνιου ή υποτροπιάζοντος βήχα, του παιδικού άσθματος και των αλλεργικών παθήσεων του αναπνευστικού. Εάν το παιδί σας παρουσιάζει χρόνιο βήχα, συριγμό, δύσπνοια, μειωμένη αντοχή στην άσκηση ή επαναλαμβανόμενες λοιμώξεις του αναπνευστικού, επικοινωνήστε με το ιατρείο για υπεύθυνη και εξατομικευμένη παιδοπνευμονολογική αξιολόγηση.